भारताव देंखोमु: मोनसे जिउगोनां सोरां
भारतनि देंखोमु मोनसेलʼ रावखान्थि नङा; राव, ओनसोल, फोथायनाय, समाज, मदद होनाय, दिन्थिफुंनाय आरो बिजों-खान्थिया बे बिदिनो गुवार आरो गावजों गाव सोमोन्दो गोनां साउन्डनि मुलुगखौ दानायाव हेफाजाब होयो। क्लासिकल कन्सार्ट, गामिनि जथुम्मा, मन्दिर आरो दरगाह, फोरबो आरो नखरनि हाबाफारि, नाटक-मोसानाय, सिनेमा आरो डिजिटेल मंचाव बेखौ खोनानो मोनो। हिन्दुस्तानि आरो कर्नाटक देंखोमुआ राग, ताल, रचना आरो थाबै गोदानै फेहेरनायनि गुवार राहा जौगाहोनाय दं; ओनसोलारि, सुबुं, हारी, भक्ति आरो पपुलार रावखान्थिफोरा मेथाइ खननाय, बाजना दामनाय, सलʼ मोनथिनाय आरो जिउनि गोनांथार समखौ सिनायथि होनायनि गावबा-गाव राहा लाखिदों।
खम समाव नायनाय
भारतनि देंखोमुखौ बुजिनो थाखाय मोनसेलʼ धोरनखौ गासै हादरनि मखʼनाय होनना नालाय, बेनि गोबां थाखोखौ लोगोसे नायनो नागिरनाया साबसिन।
- हिन्दुस्तानि आरो कर्नाटक देंखोमुया मोननै गाहाय क्लासिकल सिस्टेम।
- ओनसोलारि, सुबुं, हारी आरो समाजारि रावखान्थिफोरा देंखोमुखौ जायगा, राव, जिउखांनाय, नेम, बोथोर आरो फोरबोजों सोमोन्दो खालामो।
- स्वर, श्रुति, राग, ताल आरो लय क्लासिकल देंखोमु साननायनि गोनांथि बाथ्रा; नाथाय गुबुन-गुबुन रावखान्थियाव बेफोरखौ गुबुन रोखोमै बाहायनाय जायो।
- नोटेसन, रेकर्डिङ आरो फर्मेल इन्स्टिटिउसन बाहायोब्लाबो सोलोंनाया दासिमबो खोनानाय, उनसंनाय, गोसोआव दोननाय आरो गोबां सम प्रेक्टिस खालामनायाव गोनांथार।
- फिल्म, लाइट, इन्डिपेन्डेन्ट आरो दानि देंखोमुआ गोजाम रचना, बाजना आरो ओनसोलारि स्टाइलजों गोबां सम सोलाय-सोलʼ खालामो।
ओनसोलारि देंखोमु
राव, भुगोल, समाज, फोरबो आरो सानफ्रोमबो जिउया भारतनि गुबुन-गुबुन ओनसोलनि देंखोमु रावखान्थिखौ माबोरै दानाय खालामो, बेखौ नाय।
हिन्दुस्तानि देंखोमु
राग, ताल, रचना, थाबै गोदानै फेहेरनाय आरो गाहाय मेथाइ-बाजना फार्मफोरजों साहा भारतनि क्लासिकल रावखान्थिखौ सोलों।
कर्नाटक देंखोमु
खोला भारतनि क्लासिकल रावखान्थि, रचना-गोनां भाण्डार, तालनि गुवारथि आरो थाबै गोदानै फेहेरनायनि राहाफोरखौ नाय।
भारतनि बाजनाफोर
दोरों, बार, झिल्लि आरो सोलिड बाजनाफोरा सुर, ताल, ड्रोन, रेजोनेन्स आरो साउन्ड कलराव माबोरै मदद होयो नाय।
गुदि बाथ्रा: स्वर, श्रुति, राग, ताल आरो लय
भारतनि क्लासिकल देंखोमुखौ गोबां सम गावजों गाव सोमोन्दो गोनां मोनसे बाथ्राफोरजों फोरमायनाय जायो। स्वरआ देंखोमुनि मोनसे नोट बा बेनि खामानि; श्रुतिया खोनानो मोनाय गुसुं पिच फारागथि आरो पिचनि थिअरि दानायजों सोमोन्दो गोनां गोजौ बाथ्रा। रागआ स्केललʼ नङा। बेयो गावनि गुसुं गथि, गोनांथि स्वर, फ्रेज, अलंकार आरो दिन्थिफुंनायाव फोरमायनाय सिनायथिजों मोनसे मेलडिक फ्रेम। तालआ बारम्बार फैफिननाय रिदम साइकलजों देंखोमुनि समखौ दानो; लयआ टेम्पो, खारथाय आरो देंखोमु समनि बोहैनायखौ बुजायो।
- सा-आ स्वरनि रेफारेन्स बिन्दु बादि खामानि मावो। कलाकार बा बाजनानि साबसिननि थाखाय बेनि एबसोलिउट पिच बासिखनो हायो।
- रागनि सिनायथिया बेयो माबा स्वर बाहायनो हायो बेनि लिस्टलʼ निफ्राय नङा; बेनि खास गथि आरो फ्रेज निफ्राय जायो।
- तालआ साइकल गोनां: बिटफोरखौ बारम्बार फैफिननाय पाटर्नाव दानाय जायो, आरो भितरनि भागफोरा कलाकारखौ रचना आरो इम्प्रभाइजेसन दानायाव मदद होयो।
- फार्म आरो दिन्थिफुंनाय बादि लयआ थिर थानो हायो, एबा गोबां गुवार रिदमिक जौगानायनि जायगा जानो हायो।
- अलंकार आरो स्वरफोरनि गेजेराव सोलिबाय थानाय गथिया गोबां स्टाइलनि गाहाय; बेखायनो लिखित नोटनि लिस्टआ साउन्डखौ आबुङै लाखिनो हाया।
क्लासिकल रावखान्थि: हिन्दुस्तानि आरो कर्नाटक
हिन्दुस्तानि आरो कर्नाटक देंखोमुआ स्वर, राग आरो तालनि गोजाम भारतारि बाथ्राफोर साझा खालामो, नाथाय गोबां जौथाइ समाव गावबा-गाव रचना, दिन्थिफुंनाय नेम, सोलोंथाइनि बंस आरो कन्सार्ट रिवाज जौगाहोदों। हिन्दुस्तानि देंखोमुनि गोजाम केन्द्र साहा, सोनाब आरो सानजा भारताव; कर्नाटक देंखोमुनि गाहाय गोजाम जरा खोला भारताव। दानि बे मोननैखौ भारत आरो बिदेसाव बेफोर ओनसोलनि बाहेरावबो सोलोंहोयो आरो दिन्थिफुङो।
| आखुथाय | हिन्दुस्तानि रावखान्थि | कर्नाटक रावखान्थि |
|---|---|---|
| गोजाम केन्द्र | साहा, सोनाब आरो सानजा भारत | खोला भारत |
| कन्सार्टनि राहा | रागखौ लासै-लासै जौगाहोनाय, रचना आरो इम्प्रभाइजेसननि थाखाय गोबां सम होयो | गोबां रचित रचनाजों लोगोसे मेलडिक आरो रिदमिक इम्प्रभाइजेसननि गुवार जायगा थायो |
| साधारन मेथाइ फार्म | ध्रुपद, खयाल, ठुमरी आरो गुबुन फार्म | वर्णम, कृति, रागम-तानम-पल्लवी आरो गुबुन फार्म |
| गोबां खोनाय बाजना | सितार, सरोद, सारंगी, बांसि, शहनाइ, तबला, पखावज, तानपुरा | वीणा, वायलिन, बांसि, नादस्वरम, मृदंगम, घटम, कंजीरा, तानपुरा |
| रावखान्थि फिसिनाय | खुगाय बंस, मोनसे-मोनसे गुरु आरो घराना रावखान्थिजों लोगोसे इन्स्टिटिउसन | खुगाय बंस आरो गुरु-गाहाय सोलोंथाइजों लोगोसे इन्स्टिटिउसन आरो कन्सार्ट संस्था |
बे फारागथिया बुजिनो थाखाय मदद होयो, नाथाय बेखौ गोरा सिमा होनना नानायनो। कलाकार, बाजना आरो बाथ्राफोरा ओनसोलनिफ्राय ओनसोलाव सोलिदों। माखासे जायगायाव मोननै रावखान्थिबो दं, आरो फोरबो, युनिभार्सिटि, रेकर्डिङ आरो सहयोगि खामानिजों कलाकारफोरा गावजों गावनि रचनाफोरखौ गोबां सिनायो। बे मोननै सिस्टेमखौ भारतनि गुवार देंखोमु मुलुगनि सिङाव सोमोन्दो गोनां, नाथाय गावबा-गाव जौगानाय क्लासिकल रावखान्थि बादि बुजिनाया साबसिन।
सुबुं, हारी, ओनसोलारि आरो समाजारि देंखोमु
गोबां मानसिनि थाखाय देंखोमुया कन्सार्टनि नामनि आगोलाव नखर आरो समाजनिफ्राय मोननाय जायो। जोनोम आरो हाबा, बिथा होनाय आरो माइ दिहुननाय, दावबायनाय आरो खामानि, बोथोरारि फोरबो, फोथायनाय, सलʼ खिन्थानाय, लोक नाटक आरो लोगोसे फोरबो खालामनायाव मेथाइ दं। सुबुं आरो हारी देंखोमु क्लासिकल देंखोमुनि सरल फार्म नङा; बेफोरनि गावनि सौन्दर्य, रचना, दिन्थिफुंनाय राहा, बाजना, समाजारि खामानि आरो गोसो लाखिनायनि खान्थि दं। माखासेआ गासै समाजजों भाग लायो; गुबुनफोरखौ बंसारि बा पेशादार कलाकारफोरा लाखियो।

- बंगालनि बाउल रावखान्थिया मेथाइ, खन्थाइ, फोथायनाय-साननाय आरो एकतारा-दोतारा बादि लाबोनो हाथाव बाजनाखौ लोगोसे लाबोयो।
- आसामनि बिहुजों सोमोन्दो गोनां देंखोमुआ मेथाइ, मोसानाय आरो बाजनाखौ बोथोरारि फोरबो, जुवान जिउ आरो आबादजों सोमोन्दो खालामो; गुवार साहा-सानजायाव गावबा-गाव गोबां समाजारि रावखान्थिबो दं।
- राजस्थानआ गोजौ मेथाइ आरो बाजना रावखान्थिनि थाखाय मोनथिनाय; समाज आरो बंसारि कलाकारफोरा बो-दोरों, टोकाय दोरों, ताल-बाजना आरो बार-बाजनाजों रचनाफोर लाखिदों।
- साहा भारतनि कजरी, चैती, सोहर, हाबानि मेथाइ आरो गुबुन बोथोर बा जिउ-साइकल फार्मफोरा देंखोमुखौ अखा, जोनोम, हाबा, ओनसोलारि राव आरो समाजारि गोसोजों सोमोन्दो खालामो।
- महाराष्ट्रनि लावणी-तमाशा, गुजरातनि गरबा देंखोमु, हिमालयनि मेथाइ, मोनझा भारतनि आदिबासि दिन्थिफुंनाय आरो खोला भारतनि गोबां सुबुं फार्मआ देंखोमु, मोसानाय, नाटक आरो समाजारि जथुम्मानि गुवार सोमोन्दो दिन्थियो।
- भक्ति देंखोमु मुलुगाव भजन, कीर्तन, अभंग, कव्वाली आरो मन्दिर, दरगाह, जथाइ फोथायनाय, खन्थाइ आरो तीर्थ दावबायनायजों सोमोन्दो गोनां गोबां ओनसोलारि फार्म दं।
सुबुं, हारी, भक्ति, ओनसोलारि आरो क्लासिकल होनाय नामफोरा राहा दिन्थिनो मदद होयो, नाथाय जिउगोनां रावखान्थिफोरा गोबां सम गावजों गाव मिक्स जायो। बोथोरनि मेथाइ भक्ति जाबो हायो; नाटकाव गुवार रचित देंखोमु थानो हायो; सुबुं बाजना कन्सार्ट मंचसिम सौनो हायो; आरो धुन सिनेमा बा पपुलार देंखोमुसिम थांनो हायो। जाय दामो, बेखौ बबेयाव खोनाय जायो, मा समयाव बाहायो आरो माबोरै आगोलसिम फिसिनाय जायो—बेफोर बाथ्राया genre नामनिख्रुइबो गोबां खिन्थायो।
भक्ति, नाटक आरो मोसानाय: गुवार दिन्थिफुंनाय मुलुगनि बाहागो बादि देंखोमु
भारतारि देंखोमु खन्थाइ, गथि, सलʼ खिन्थानाय आरो फोथायनाय-नेमजों गोबां सम गुवार सोमोन्दो दं। मन्दिर रावखान्थि, सूफि दरगाह, जथाइ मेथाइ, क्लासिकल मोसानाय, लोक नाटक आरो नाटक दिन्थिफुंनायाव देंखोमुखौ गुबुन-गुबुन राहायै बाहायो। माखासे जायगायाव सोदोब आरो भक्ति संदेश गाहाय; गुबुनाव तालआ मोसानायखौ मदद होयो, बाजनानि संकेतआ नाटकनि खामानि दानो, एबा मेथाइ खनग्रा गाहाय सलʼ खिन्थाग्रा जायो। बे सोमोन्दोनि थाखाय भारतारि देंखोमु सोलोंनायखौ खन्थाइ, मोसानाय, नाटक, नेम आरो ओनसोलारि जारिमिनसिम लांनो हायो।
रावखान्थि सोलोंनाय: खमा, गोसो आरो बंस
खुगाय सोलोंहो-फिसिनाया भारतारि देंखोमुनि गाहाय। सोलोंग्रा मोनसे गुरुनिफ्राय गोजोनै खोनायो, उनसंयो, गोसोआव लाखियो, बारम्बार खालामो आरो लासै-लासै फ्रेज, पिच, रचना आरो दिन्थिफुंनायनि निर्णय सोलोंयो। गुरु-शिष्य सोमोन्दो क्लासिकल आरो गोबां गोजाम कलायाव गोनांथारमोन, नाथाय दानि युनिभार्सिटि, एकाडेमि, देंखोमु स्कुल, वर्कशप, रेकर्डिङ, अनलाइन क्लास आरो डिजिटेल आर्काइभजोंबो सोलोंनाय जायो। गोदान रिसोर्सआ सुजुग फेहेरो, नाथाय गोजोनै खोनानाय आरो गुरुजों सुद्रायनायनि गोनांथिखौ गैया खालामा।
- खोनानायजों रागनि फ्रेज, अलंकार, साउन्ड आरो स्टाइलनि गुसुं फारागथि सिनायनो सोलोंयो।
- बारम्बार खालामनायजों रचना आरो तालनि पाटर्नआ लिखित गियानलʼ नाथाय देहायाव मोनथिनाय गोसो जायो।
- गुरुया सोलोंग्राखौ टेक्निकलि मावनो हाथाव आरो स्टाइलनि हिसाबै साबसिन जायगा गेजेराव फारागथि बुजायो।
- दिन्थिफुंनायनि मोनदांथिया संगत कलाकार, नायग्रा, मोसाग्रा, लोगो मेथाइ खनग्रा बा ताल साइकल गावजों सोमोन्दो जौगाहोयो।
- रेकर्डिङ आरो आर्काइभजों कलाकार, ओनसोल आरो जौथाइ गेजेराव रुजुनाय मावनो हायो; बेखायनो बेफोर लाइभ सोलोंथाइनि गोनांथि मदद।
बिलाइआव देंखोमु: नोटेसन आरो बेनि सिमा
भारतारि देंखोमुनि लिखित थुनलाइआव देंखोमु साननायनि गोबां गोजाम जारिमिन दं। नाट्यशास्त्र, मातंगनि बृहद्देशी आरो उननि संगीतशास्त्र रावखान्थिफोरा साउन्ड, पिच दानाय, मेलडिक दानाय, ताल आरो रचनाखौ सावरायो। बृहद्देशी रागनि जारिमिनाव गोनांथार, आरो दानि source-आ बेखौ राग आरो सा-रि-गा-मा नोटेसननि गोसोखां फार्मजों सोमोन्दो गोनां थुनलाइ होनना खिन्थायो। दानि नोटेसनआ सोलोंनाय, लाखिनाय आरो रुजुनायखौ गोरलै खालामो, नाथाय नोटेसनआ आबुङै देंखोमु नङा—मोनसे मेपलʼ।
| नोटेसन राहा | गोजौथिं थांनाय नमुना | बेयो मा दिन्थिनो मदद होयो |
|---|---|---|
| गुदि हिन्दुस्तानि सरगम | सा रे गा मा | पा धा नि सा’ | आपेखिक स्वर आरो गोसोआव लाखिनो गोरलै मोनसे आंकि; प्रेक्टिकल सिस्टेमाव सोलायनाय स्वर, सप्तक, सम आरो तालनि जायगा दिन्थिनो चिन होयो। |
| भातखण्डे नोटेसन | सा रे गा मा | पा धा नि सा’ | स्वर, सप्तक आरो ताल जायगा लिखिनायनि सिस्टेमेटिक राहा, हिन्दुस्तानि सोलोंथाइ आरो फोरमायनाय रचनायाव गोबां नुनो मोनो। |
| पलुस्कर नोटेसन | सा रे गा मा | पा धा नि सा’ | हिन्दुस्तानि सोलोंथाइआव सम आरो ताल दानायनि थाखाय गुबुन चिन आरो नेम। |
| कर्नाटक स्वर नोटेसन | सा रि गा मा | पा दा नि सा’ | रचना आरो ताल दानायनि सिङाव स्वर दिन्थियो; रि, गा, मा, दा आरो नि-नि पिच फारागथि फोरमायो। |
| पस्चिमारि आखर रेफारेन्स | सी डी ई एफ | जी ए बी सी | सा-खौ थाबैनो सी मानोब्ला दिशा बुजिनायनि थाखायलʼ; बेयो भारतारि पिच, अलंकार बा राग नेमखौ फिन दिहुना। |
टोनिक सा सोलायनो हायो, बेखायनो भारतारि नोटेसन मोनसे फिक्स कन्सार्ट पिचआव बन्दि नङा, बेयो आपेखिक। लिखित चिनआ गमक, मींड आरो स्वरनि गेजेराव सोलिबाय थानाय गथिखौ आबुङै लाखिनो हाया। बेनिखायनो मोनसे नोटेसन फरायनाय मोननै कलाकारबो रावखान्थि, गुरु, राग नेम आरो दिन्थिफुंनाय स्टाइल बादि गोबां गुबुन साउन्ड दिहुननो हायो। नोटेसनखौ खोनानाय आरो गोसोखौ मदद होनायाव बाहायनाया साबसिन, बेफोरखौ सोलायनाय नङा।
बाजनाफोर: साउन्डनि नखर
भारतनि बाजनाखौ ओनसोल बा genre बादिलʼ नङा, साउन्ड माबोरै दिहुनो बेनिफ्रायबो नायनो हायो। दानि source-आ तत, सुषिर, अवनद्ध आरो घननि गोजाम मोनब्रै भागनि classification बाहायो। बे फ्रेमआ कन्सार्ट बाजना आरो गोबां ओनसोलारि बाजनाखौ मोनसे साउन्ड-लजिक सिङाव लाखिनायनि थाखाय गोनां।
| गोजाम भाग | साउन्ड माबोरै दिहुनो | बिदिन्थि |
|---|---|---|
| तत वाद्य | टानाय दोरों कम्पन जायो; टोकाय एबा बोजों दामनाय | सितार, सरोद, वीणा, सारंगी, संतूर, तानपुरा |
| सुषिर वाद्य | खोलो पाइपनि सिङाव बार कम्पन जायो | बांसि, शहनाइ, नादस्वरम आरो गोबां ओनसोलारि फ्लुट बा पाइप |
| अवनद्ध वाद्य | टानाय झिल्लि खौ बुनाय जायो | तबला, पखावज, मृदंगम, ढोलक, चेंडा आरो गोबां ओनसोलारि ढोल |
| घन वाद्य | बाजनानि सोलिड देहआ गाव कम्पन जायो | मंजीरा, करताल, बेल आरो बुनाय बा हिलायनाय गुबुन इडियोफोन |

दिन्थिफुंनायाव बाजनाफोरनि खामानिबो गुबुन। तानपुराया ड्रोन लाखिनो हायो; तबला एबा मृदंगमआ ताल साइकलखौ फोरमायो आरो जौगाहोयो; सितार, सरोद, वीणा, वायलिन, बांसि बा मेथाइआ गाहाय मेलडि लांनो हायो; सारंगी एबा वायलिनआ मेथाइ खनग्राखौ संगत होनायजों लोगोसे रागनि जौगानायाव क्रिएटिभ सिथाय होनो हायो। सुबुं आरो भक्ति सेटिङआव लाबोनो हाथाव ढोल, झांज, लुट, फिडल आरो बार-बाजनाफोरा देंखोमुखौ जुलुस, मोसानाय आरो समाजारि भाग लानायजों थोंजोङै सोमोन्दो खालामो।
ग्रामोफोन आरो सिनेमा निफ्राय स्ट्रिमिङसिम: दानि खोनानायनि मुलुग
दानि भारतारि देंखोमु गोजाम रावखान्थिखौ सोलायाखै; बेफोरनि गुदिआव जौगादों। रेकर्डिङ टेक्नलजि, रेडिअ, सिनेमा आरो उनाव टेलिभिसनआ देंखोमु माबोरै फिसिनाय जायो बेखौ सोलायहोदों, आरो मेथाइ-स्टाइलफोर गावनि गुदि दिन्थिफुंनाय जायगा निफ्राय गोबां गोजानसिम सौदों। फिल्म देंखोमुया गोनांथार बहुरावारि मंच जाबाय, जेराव क्लासिकल राग, सुबुं धुन, भक्ति स्टाइल, अर्केस्ट्रा, जाज, रक, इलेक्ट्रनिक प्रडक्सन आरो बिदेसि पपुलार स्टाइल लोगोसे मिलायनो हायो। लाइट-क्लासिकल, गजल, भजन, फिल्म नङै मेथाइ आरो ओनसोलारि पपुलार देंखोमुबो रेकर्डिङ आरो ब्रडकास्टजों गोबां खोनाग्रा मोनदों।
डिजिटेल मंचफोरा बे फिसिनायखौ आरो फेहेरदों। मोनसे खोनाग्रा खम मिनिटआव ध्रुपद निफ्राय कर्नाटक कृति, बाउल मेथाइ, ओनसोलारि हाबा-मेथाइ, गोजाम फिल्म रेकर्डिङ एबा इन्डिपेन्डेन्ट इलेक्ट्रनिक ट्रेकसिम सोलायनो हायो। बे सुजुगआ गोदान नायगिरनायनि राहा होयो, नाथाय सन्दर्भ दासिमबो गोनां। राव, सम, बंस, बाजना, खन्थाइ फार्म आरो दिन्थिफुंनाय जायगा बुजियोब्ला साधारन खोनानायबो भारतनि देंखोमु गोबांथि जों गुवार मोनदांथि जाबो हायो।
खोनानायनि प्रेक्टिकल राहा
- मोनसे ओनसोलारि रावखान्थिजों जागाय आरो राव, सम, बाजना आरो समाजनि गेजेराव सोमोन्दोखौ नाय।
- मोनसे हिन्दुस्तानि आरो मोनसे कर्नाटक दिन्थिफुंनाय लोगोसे खोन। बेफोरआ माबोरै टोनिक दानो, मेलडि जौगाहोयो आरो तालजों सोमोन्दो खालामो नाय।
- मोनसे बाजना-नखर बासि आरो गुबुन बाजनाफोरा sustain, attack, resonance आरो ornament माबोरै दिहुनो रुजु।
- खोनानायनि उनाव नोटेसन टेबलसिम फिन थां। लिखित स्वरखौ जिंगा फ्रेज आरो गथिजों लोगो खालामोब्ला आरो रोखा जायो।
- मोनसे भक्ति, सुबुं बा नाटक रावखान्थि नाय आरो सों—देंखोमुआ समाजारि माबा खामानि मावगासिनो दं: फोथायनाय, मोसानाय, सलʼ, खामानि, फोरबो बा जथाइ गोसोखौ संग होगासिनो दं?
- जोबनायाव मोनसे फिल्म बा दानि ट्रेक खोन आरो गोदान रूप होनाय गोजाम बाथ्राफोर सिनाय: राग फ्रेज, सुबुं ताल, क्लासिकल बाजना, भक्ति सोदोब बा ओनसोलारि मेथाइनि कलर।